اعتیاد یا وابستگی چیست؟

0
406
اعتیاد وابستگی چیست مهسا کاشفی زاده روانشناس

اعتیاد(وابستگی)چیست؟

بنابر تعریف علمی پذیرفته ‌شده، اعتیاد عبارت است از وابستگی جسمی و روانی فرد به یک ماده دارویی مخدر یا محرک. امروزه در محافل دانشگاهی نیز به ‌جای کلمه اعتیاد «واژه وابستگی» را به کار می‌برند و «معتاد» را هم شخص «وابسته» می‌نامند.

مفهوم اعتیاد در دو قرن اخیر دستخوش تحول چشمگیری شده است. آنچه در تحول این مفهوم اهمیت دارد نقش اختیار و اراده فرد معتاد و مسئولیت‌پذیری شخصی است. از سوی دیگر هر رفتار ناهنجار و انحرافی محصولی از درون و روان فرد است.
الگوی مصرف مواد مخدر در ایران نیز در حال تغییر است و گرایش نسل امروز به مصرف مواد صنعتی بیشتر شده است، درحالی‌که مضرات این‌گونه مخدرها به ‌مراتب بیشتر و ناگوارتر از مخدرهای سنتی است. به‌ طور کلی سه دسته مواد روان‌گردان وجود دارد:
الف) مواد کند کننده: داروهایی هستند که فعالیت ذهنی و جسمی را کم می‌کنند؛ مانند الکل، باربیتورات ها، آرام‌بخش‌ها، مواد افیونی و داروهای استنشاقی.
ب) داروهای محرک: داروهای محرک موادی هستند که هشیاری و برانگیختگی کلی را افزایش می‌دهند. ازنظر جسمی با افزایش ضربان قلب و فشارخون و ازنظر روانی با هشیار کردن بیش‌ازحد فرد. رایج‌ترین محرک‌ها عبارت‌اند از: آمفتامین‌ها، کوکایین، متامفتامین‌ها، کافئین و نیکوتین.
ج) داروهای توهم‌زا یا سایکودلیک : داروهای روان‌گردانی هستند که تجربه‌های ادراکی را تغییر می‌دهند و تصویرهای غیر واقعی ایجاد می‌کنند. مثلاً با مصرف این داروها صداها و رنگ‌ها به نحو شگفت ‌انگیزی متفاوت به نظر می‌رسند. ادراک زمان چنان تغییر می‌یابد که هر دقیقه ممکن است چند ساعت به نظر آید و شخص ممکن است توهمات شنیداری، دیداری و بساوشی تجربه کند و توانایی او در تمیز خود از پیرامونش کاهش یابد.
افرادی که به هرکدام از این سه دسته سوءمصرف پیدا می‌کنند به دلیل عدم تکوین شخصیت نمی‌توانند ارزش‌های اخلاقی را بپذیرند و به‌آسانی نمی‌توانند خود را با محیط سازگار کنند؛ لذا زمینه‌ی رفتارهای پرخطر جنسی و نیز رفتارهای آسیب‌رسان به خود در آن‌ها ایجاد می‌شود. گسترش پرشتاب مصرف مواد و مشکلات وابسته به آن در جمعیت جوانان و نوجوانان و پیامدهای زیان‌بار آن همچون بی‌انگیزگی و افت تحصیلی، بیماری‌های جسمی و روانی، خودکشی، رفتارهای پرخاشگرانه، احساس بی‌هویتی و رفتارهای جنسی پرخطر و رفتارهای خود آسیب‌رسان، ضرورت برنامه‌ریزی و تدوین راهکارهای مداخله‌ای پیشگیرانه و پژوهشات دقیقی در این زمینه را در جامعه نشان می‌دهد.
مفهوم اعتیاد و وابستگی چیست؟مطالعات نشان می‌دهند که اعتیاد به مواد مخدر یکی از مشکلات بهداشتی، درمانی و اجتماعی قرن حاضر است اعتیاد، کلمه‌های عربی از ریشه عاد و به معنای چیزی را به عادت پذیرفتن و به چیزی خو گرفتن است.این پدیده یک بیماری روانی، اجتماعی و اقتصادی است که از مصرف غیرطبیعی و غیرمجاز برخی مواد مانند الکل، تریاک، حشیش و… ناشی می‌شود و باعث وابستگی روانی یا فیزیولوژیک فرد مبتلابه این مواد می‌شود و در عملکرد جسمی، روانی و اجتماعی وی تأثیرات نامطلوب بر جای می‌گذارد.
در تعریف علمی‌تر، اعتیاد عبارت است از پاسخ فیزیولوژیک بدن به مصرف مکرر مواد اعتیادآور ،این وابستگی از طرفی باعث تسکین و آرامش موقت و گاهی تحریک و نشاط گذرا برای فرد می‌گردد و از طرف دیگر بعد از اتمام این اثرات موجب وابستگی مداوم به آن ماده می‌شود. در این حالت، فرد هم از لحاظ جسمی و هم از لحاظ روانی به ماده مخدر وابستگی پیدا می‌کند و مجبور است به‌تدریج مقدار ماده مصرفی را افزایش دهد.
در سال 1964 میلادی، سازمان بهداشت جهانی، به این نتیجه رسید که اصطلاح اعتیاد جنبه علمی ندارد و اصطلاح «وابستگی دارویی» را به‌جای آن توصیه کرد. علی‌رغم پیشنهاد اصطلاح وابستگی دارویی، کلمه اعتیاد هنوز هم در منابع پزشکی و بین مردم رایج است.

نشانگان وابستگی دارویی چیست؟وابستگی دارویی به مواد، نشانگانی است که با یک الگوی رفتاری خاص آشکار می‌شود. با مصرف برخی داروها مانند داروهای روان‌گردان الگویی از رفتارهای ویژه ‌بر رفتارهایی که قبلاً ارزش بیشتری داشته‌اند، ارجحیت می‌یابند. نشانگان موردنظر به معنی وابستگی مطلق نیست بلکه پدیده‌ای کیفی است که به درجات مختلف متجلی می‌شود،این نشانگان از طریق رفتارهایی که در ارتباط با مصرف مواد است و توسط رفتارهایی که به گونه ثانوی در ارتباط با مصرف مواد می‌باشند، مشخص گردیده و استنباط می‌گردد. این نشانگان به‌طور وسیع با رفتارهای تکانه‌ای مصرف مواد مرتبط هستند.
همان‌طور که بیان شد به ‌طور کلی دو نوع وابستگی به مواد، وجود دارد: وابستگی جسمی و وابستگی روانی. وابستگی جسمی به دو شکل صورت می‌پذیرد: تحمل و علائم ترک.

دیدگاهتان را بنویسید

Please enter your comment!
Please enter your name here